O galego é de todos

Poucos artigos meus foron tan lidos -e votados- en La Voz de Galicia dixital como o titulado Falemos galego . Os votos positivos fanme pensar que a maioría está de acordo co que eu dicía, pero quero reproducir dous comentarios que me chegaron por correo electrónico e que me parecen preocupantes.

Un é dunha madrileña que durante moitos anos pasou o verán en Miño mantendo unha relación estreita con xente da vila. Cóntame que a súa impresión era que todo o mundo falaba galego. Polo contrario, agora foi pasar uns días en Vigo e Nigrán por asuntos profesionais e atopouse coa sorpresa de que ningún dos colegas alí residentes falaba galego cos seus compañeiros de traballo, mesmo aqueles que lle confesaron que na intimidade si o falaban. Pregúntame se depende das zonas ou se a lingua está en desuso.

O segundo testemuño é dunha amiga residente en Galicia. Dime que ese retroceso que eu observei na fala é culpa do BNG, que quixo impoñer o galego obrigatoriamente e provocou unha reacción en contra.

É certo que as imposicións acostuman provocar efectos contrarios aos desexados, pero o esperable neste caso sería que a xente tomase represalia contra o partido co que está en desacordo, e non contra unha lingua que ten cultivo literario dende o século XIII e na que Afonso X o Sabio, rei de Castela, escribía as súas Cantigas de Santa María: unha lingua que é patrimonio de todos os galegos, sexa cal sexa a súa ideoloxía política; unha lingua que todos debemos coidar como un tesouro. Aos que non lles guste o BNG, que non o voten, pero que falen galego, ¡contra!

Falemos galego

Estes días pasados estiven por Galicia dando un obradoiro de narrativa e vivín en Vigo unha escena curiosa. Nunha panadería dun barrio popular vin unha empanada que tiña moi bo aspecto e pregunteille á dependenta se me podía vender a metade. Dixo que si e engadiu moi sorprendida: «¡Vostede fala galego!». Pregunteille de que se sorprendía, dado que as dúas eramos galegas e estabamos en Galicia. Respondeu: «Aquí ninguén o fala». Outra muller que estaba alí e que polo aspecto, vestido e modo de peitearse era de etnia xitana, asentiu e corroborou tamén en galego: «Aquí non se fala».

 ¿Como interpretar á situación? Pensei que aquelas mulleres, que falaban galego nun entorno ao parecer pouco propicio, eran unha mostra da potencia e da capacidade de supervivencia e mesmo de expansión dunha lingua que está ameazada de desaparición dende a Idade Media, que foi a súa época de esplendor.

Despois entrei nunha farmacia para mercar uns caramelos de eucalipto sen azucre e a dependenta respondeume en castelán. Eu seguín a falar galego porque evidentemente non era de fóra: falaba en castelán, pero con acento galego. Ela non fixo o menor esforzo por responder na lingua do cliente, que era eu. Facía moito tempo que non me ocorría algo así. Sentín de súpeto como se me trasladaran moitos anos atrás, cando falar galego non era algo natural senón un desafío, unha reivindicación.

Reinterpretei a escena da panadería e afiei as orellas para escoitar o que se falaba no tren , nas rúa, nas tendas… Moito me temo que algo está a pasar nestes últimos tempos co galego e que non é nada bo.

O amor é unha droga

Unha parella discute unha noite nun bar de copas. Ela volve á casa e ponse a durmir. El regresa ao mencer, dalle puñadas no corpo e na cara, despois arremete a coiteladas co colchón e coas paredes mentres a ameaza de morte. Ela denúnciao, el é condenado. Agora queren vivir xuntos de novo. Ela di que se soubese que a denuncia implicaba o afastamento obrigatorio non o denunciaría; considérase unha vítima da xustiza porque non lle deixan convivir co maltratador. Xuíces e maxistrados discuten a constitucionalidade e a utilidade da lei que obriga ao afastamento do maltratador da súa vítima. A min paréceme que van ter que modificala. Se unha muller se empeña en vivir co seu verdugo non hai lei que llo poida impedir. E cando o tipo lle volva a zurrar a badana haberá que facer un esforzo para non dicirlle á vítima: «Buscáchelo pola man, agora aguanta e cala». Haberá que recordar que tamén recaen alcohólicos, ludópatas e drogadictos e intentamos axudarlles cantas veces o necesitan.

O amor é unha droga moi aditiva, que se apodera da mente e do corpo das persoas e domina por completo as súas vidas. A muller maltratada, cando está namorada, sofre máis polo afastamento que polo maltrato, cae nunha situación psíquica e física semellante á do drogadicto a quen lle retiran a droga. Sexamos, pois, comprensivos coas maltratadas namoradas. O amor afecta ao sentido da realidade, quen o sofre cae en contradicións absurdas. Xa Lope de Vega o dixo: «Creer que un cielo en un infierno cabe / dar la vida y el alma a un desengaño / esto es amor, quien lo probó, lo sabe».

Película de piratas

Os barcos están pescando nunha zona protexida pola UE. Como son moitos en pouco sitio, pescan menos do que lles gustaría, así que un deles decide pola súa conta saír da zona protexida para conseguir un beneficio maior. E cando están tan contentos da súa astucia, ven que se achegan dúas motoras con homes armados: «¡Piratas!», berra un mariñeiro. Non poden fuxir porque teñen as redes tendidas, así que réndense e póñense en mans dos bandidos. O Goberno da nación á que pertencen os mariñeiros manda un barco para observar de lonxe aos secuestradores e, mentres asegura que non poñerá en perigo a vida dos secuestrados cun asalto ao barco, intenta regatear os cartos que lle piden para deixar libres aos secuestrados.

Como película sería un fracaso; como realidade é unha tomadura de pelo. Se por cada barco secuestrado se paga unha millonada, os secuestros seguirán adiante. Así que haberá que tomar medidas. Se o Exército non pode defender barcos privados, cousa comprensible (porque nese caso moitos cidadáns pediriamos un soldado que nos protexera en situacións de risco), ao armador non lle queda máis solución que contratar xente armada para defender o barco. A fin de contas, pagarémolo os consumidores. Tamén pode mercar metralletas para os mariñeiros, e que ao berro de «¡Fogo a discreción!» se líen a tiros cos asaltantes, e a ver quen gaña, se os dez piratas ou, por exemplo, os trinta e seis tripulantes que leva o Alakrana .

En fin, agora só queda agardar a que acaben as «negociacións» e que non haxa mortos. Despois, penso eu, haberá que pedir responsabilidades.

O perdón para o violador

Ocaso de Roman Polanski vén poñer de manifesto a necesidade de que a lei permita xulgar e condenar un delito, independentemente do posible perdón das vítimas. Parece cousa evidente, pero algúns consideran que nos delitos de violencia doméstica e de violación, se a vítima decide perdoar, debería levantarse a pena, actitude errónea que, sen o freo da lei, podería dar lugar ás maiores aberracións.

Nos delitos de maltrato, as mulleres, por amor, retiran con frecuencia as denuncias e conviven de novo co maltratador ata que «o amor da súa vida» se converte no amor da súa morte. Polo que se refire ás violacións, cando o violador é persoa famosa, rica e con poder, a vítima atópase nunha situación especial de indefensión. Á sospeita de que provocou ela a situación únese o convencemento de que non vai atopar solidariedade, dado que moitas mulleres desexarían aquilo mesmo que a ela se lle impuxo pola forza.

No caso de Roman Polanski non hai dúbidas de que se tratou dun abuso de poder. El era un home maduro, de 43 anos, e ela unha nena de 13, que traballaba para el como modelo. Drogouna e violouna, pagou para que retirase a denuncia e finalmente fuxiu para escapar á Xustiza. Por onde queira que se mire é un delito repugnante. A indignación dos intelectuais e artistas que piden a súa liberación está fóra de lugar. O talento do cineasta e as discutibles circunstancias da súa detención non invalidan o feito de que un delincuente debe pagar polo delito cometido. Sexa quen sexa.

Pódese pedir clemencia, que é unha virtude, pero a indignación está de máis.