As tarimas

De todas as medidas que se tomaron ao longo das últimas décadas para quitarlles autoridade aos docentes, ningunha tan estúpida como a supresión das tarimas. Calquera que teña que falar a un grupo de xente sabe que é imposible controlar a un auditorio que non se ve. Un profesor, máis aínda que un conferenciante, necesita ver a reacción que as súas palabras provocan nos que o escoitan para que a comunicación sexa exitosa.

O auditorio dun conferenciante é normalmente un público devoto, que está alí por gusto e propia vontade, desexoso de oír a alguén que estima. Neste caso a tarima é necesaria porque o público quere ver a quen lle está falando; de feito acude con tempo para ocupar as primeiras filas. Polo contrario, o profesor, sobre todo o español, afronta un auditorio indiferente e moitas veces hostil. A maioría do alumnado fuxe coma do lume da súa proximidade e corre a ocupar as filas do fondo da clase para esquivar o contacto visual co docente.

A supresión das tarimas o único que conseguiu foi obrigar aos bos profesores a dar as clases de pé para poder manter o control e impedir que ese grupiño do fondo incordie impunemente. Un esforzo que non tivo ningunha recompensa, nin económica nin moral. Aparte da súa función práctica, a tarima marca unha distancia que convén subliñar. O profesor non é un coleguiña, nin un amigo: é un mestre, e como tal debe ter unha autoridade e recibir un trato respectuoso por parte dos alumnos.

Agora inténtase devolver á docencia a autoridade que estupidamente lle arrebataron, e coa autoridade, a tarima. Sexan ambas benvidas.

País de ladróns

Se mo di un estranxeiro, replico que en todas partes cocen fabas, e que algo bo teremos cando veñen para aquí, pero inter nos temos que recoñecer que vivimos nun país no que roubar é algo que forma parte dos hábitos de demasiada xente.

Non falo das bandas organizadas de delincuentes romaneses para as que España é un paraíso. Nin dos carteiristas que lles levantan a carteira aos turistas. Falo de persoas que teñen un traballo, que exercen unha carreira, que teñen familia, amigos, en fin, xente normal que, en canto se lles presenta a ocasión, rouban.

A unha rapaza róubanlle o ordenador portátil na biblioteca da universidade; a un rapaz o casco da moto que abandonou por uns minutos á porta dunha farmacia; a min as gafas graduadas de sol nunha oficina da Seguridade Social. Pese ás medidas de seguridade, a xente rouba en supermercados e grandes almacéns cunha habilidade digna de mellor causa.

Unha amiga que ten unha boutique de moda dime que todas as tendas contan con esas perdas por roubo de xente normal , non atracadores. Di tamén que en Berlín boutiques como a súa teñen expostas na rúa prendas sen ningún tipo de suxeición. Ou están abertas cun cartel que di: «Estou no café da esquina». Aquí dás media volta e xa te roubaron.

Para esta lacra nacional coido que non hai máis remedio que o que sempre propoño: unha educación que dende a infancia inculque o respecto aos bens alleos. Educación que ten que ser impartida na escola, porque desgraciadamente as familias non parecen estar polo labor.

Educación diferenciada

O presidente da asociación americana Nasspe, que defende a separación de sexos no ensino, estivo estes días por España. Nas entrevistas que lle fixeron deu razóns sobre a conveniencia de tal educación: o distinto ritmo de maduración dos cerebros de nenos e nenas durante a nenez e adolescencia e o diferente desenvolvemento de habilidades: linguaxe nunhas e memoria espacial noutros. Tamén ofreceu exemplos de éxitos conseguidos.

Ao parecer, a separación favorece sobre todo ás nenas, o que coincide co que eu teño oído (e contado aquí) nas miñas estancias como profesora visitante nos Estados Unidos.

En España a separación tropeza cun prexuízo difícil de superar e que eu comparto: o temor a que se converta nun novo instrumento de represión sexual. O gato escaldado foxe da auga fría e nos temos aínda preto o recordo do pasado. No entanto, este temor non debería levarnos a pechar os ollos ante o que pode significar un avance nos métodos pedagóxicos.

Arne Duncan, secretario de Educación do Goberno de Obama, sociólogo e fillo de pais dedicados ao ensino, participou activamente nun programa deste tipo para nenos e rapaces afroamericanos de clase baixa con resultados espectaculares. O que todos aseguran é que a separación resulta inútil se non se conta con profesorado preparado para poñelo en práctica. Aquí non o temos nin parece que ninguén se preocupe de formalo. Na situación actual, separar nenos e nenas é empezar a casa polo tellado. Ou, se prefiren, antepoñer ideoloxías e intereses políticos e relixiosos ao interese pola pedagoxía. E así nos vai.

Mal de escola

O libro de Daniel Pennac, traducido recentemente ao castelán como Mal de escuela , debería ser de lectura obrigatoria para profesores, estudantes que aspiren á docencia , familias con fillos en idade escolar, políticos preocupados pola mala situación da educación, psicólogos, adolescentes que se consideren nulidades, e, en xeral, para calquera persoa a quen lle interesen as posibilidades que ofrece o ensino para mellorar a vida dos individuos e, ao longo, a vida social. Ou sexa, practicamente debería lelo todo o mundo.

Deixo á parte o valor literario da obra e a consideración de se é ou non unha novela. Estou a falar do libro como dun documento de evidente valor sociolóxico.

Daniel Pennac foi un estudante moi malo, o que se chama un burricán, un rapaz que colectaba ceros mes tras mes, que inspiraba tal preocupación aos seus pais sobre as súas posibilidades que lles fixeron prometer aos irmáns que se ocuparían del cando eles faltasen; como se fose un eivado total. Finalmente, e grazas a catro profesores (só catro de todos os que tivo na súa longa vida de mal estudante), conseguiu rematar o bacharelato e despois a licenciatura. Fíxose profesor, e con sesenta anos cumpridos decidiu escribir a súa experiencia.

O libro conta o sufrimento dun «parvo», dun estudante que non comprende, pero ademais conta os esforzos dun bo profesor para facer da escola un mundo positivo. Está cheo de suxestións, de exemplos, ata de trucos para facer da clase un espazo atractivo e para ensanchar o horizonte dos estudantes. E ademais é divertido. Non se arrepentirán se o len.

A “crueldade” da lei de calidade

Escena nunha clase de ciencias naturales nun instituto de Madrid, segundo ciclo da Eso . O profesor di :”Hoxe imos falar do aparato respiratorio . Abran o libro polo páxina X ” .  Comeza a explicar e decátase de que unha rapaza olla para el con toda atención , pero non ten libro . Diríxese a ela e pregúntalle se o esqueceu, nese caso él pode ofrecerlle un . A rapaza crava nel uns ollos azuis inmensos e desolados . O profesor ponlle o seu texto na mesa , aberto pola páxina requerida . Ela segue a ollalo sen dicir nen ren . A que está sentada ó seu lado intervén entón : “Ella no entender. Ella no hablar . Polonia. Yo amiga ” . Unha longa experiencia docente permítelle ó profesor controlar as risas do resto da clase, pero non abonda para evitarlle o desánimo ¿ que facer con aquelas rapazas naquela clase ? ¿ ou que facer con todos os outros alumnos?

 

Para evitar casos como o que lles conto, que é totalmente verídico , a Lei de Calidade prevén que ” para aqueles alumnos que presenten dificultades de aprendizaxe , poderanse constituir grupos de reforzo educativo que permitan atender as súas necesidades de apoio “.

 

A finalidade de este reforzo é que ” os alumnos alcancen os obxetivos de cada un dos cursos” .
Esta separación no é definitiva porque a lei contempla “a posibilidade de incorporarse ó grupo ordinario ” . Para eso terase en conta “o progreso dos alumnos, que deberá ser revisado periódicamente e de forma prescriptiva ó terminar o curso “. Estas medidas de reforzo que se tomarán cos alumnos que vaian peor ós doce anos “será decidida por unha xunta de evaluación do centro educativo , asesorada polo departamento de orientación ” .

 

A min paréceme que esta medida parece destinada a mellorar o rendemento dos alumnos, tanto dos que presentan problemas , como dos que non os teñen . Os primeiros veranse beneficiados ó contar con un reforzo que supla as súas carencias ( no caso do conocemento do idioma , caso habitual nos inmigrantes ) ou as súas dificultades de adaptación . Os segundos poderán desenrolar as súas actitudes sen á rémora que supón estar nunha clase na que se explican cousas que xa saben ou a un ritmo tan lento que os priva de todo estímulo.

 

Pois ben , a conselleira de ensino de CiU considera que tal medida é “cruel e segregadora “. E a responsable de educación da executiva socialista considera que con esta medida “abandónase á súa sorte ós alumnos que ós doce anos mostren señais de dificultade “.

 

Eu pregúntome se esta xente ten pisado algunha vez un aula dun instituto ou sequera impartido docencia a calquera nivel . E tamen me pregunto , xa llo comentei , a onde mandan a estudiar ós nenos da súa familia .
 ¿Qué é mellor para un alumno , que lle dean clases de reforzo ou que o releguen a ser o tonto do grupo? Cando unha clase desborda a un neno , o neno mon mellora , vaise quedando cada vez máis retrasado .

 

Non o beneficia estar nun grupo que avanza a un ritmo máis rápido do que el pode alcanzar . E , por outro lado , os alumnos brillantes , os que poderían rendir máis , acaban completamente desmotivados e caen na vagancia e nunha especie de desprezo polo estudio cando se lles  explica a un ritmo máis lento do que eles requiren, e cando, sen esforzo ningún pola súa parte, ocupan os primeiros postos da clase.

 

Separar para mellorar, non é segregar. O que está en xogo é o futuro dos nenos deste país. Por favor, non fagamos demagoxia nin política de partido.