Estamos mal

Falando dos datos do informe PISA, o ministro de Educación di nunha entrevista que «España saca un ben». Esa nota equivale a un seis nunha escala de 1 a 10, na que o aprobado é o cinco. Segundo dito informe, estamos por debaixo da media, de modo que, malia ao optimismo ministerial, nós estamos no furgón de cola. Non obstante, ese «ben» tranquilizará a algúns: se o damos por certo, estamos por riba do aprobado, e mellorando respecto ao informe do 2006… O ministro non quere «que os profesores sintan desalento ao ver este informe». Coido que iso non vai suceder porque eles coñecen mellor que ninguén o percal co que traballan, e non creo que esperasen mellores resultados.

Non está mal o optimismo, pero aproveitando este informe que cada tres anos sacode a modorra nacional no tema educación, convén insistir nalgúns puntos básicos: hai que promover un maior respecto aos docentes, recuperar a súa autoridade nas aulas tan mermada, e recompensar os seus esforzos para adaptarse aos novos métodos de ensino. Eles son o elemento fundamental do edificio educativo e merecen unha consideración que coido que en moitos casos non reciben.

E de paso pódese avogar para que diminúa o lixo que prolifera na televisión e que aumenten os programas culturais, incentivar á lectura con axudas ás bibliotecas públicas; que os recortes presupostarios, inevitables dada a situación económica, non se fagan a costa dos investimentos nas «ciencias inútiles»: humanidades, arte, literatura… En fin e resumindo: máis atención aos docentes, menos fútbol e máis cultura en todos os ámbitos sociais.

Impulsar a excelencia

Probablemente a mellor maneira de compensar ese 30% de alumnos españois que non conseguen o título da ESO sexa potenciar aos mellores alumnos do 70% restante.

As últimas leis educativas mencionan xa a necesidade de impulsar a excelencia, concepto teórico que na práctica significa que se vai potenciar aos alumnos destacados, xa sexa pola súa intelixencia ou pola súa capacidade extraordinaria en calquera materia. Trátase dun proxecto que se desenvolverá fóra do horario escolar e será un complemento educativo semellante, pero de signo contrario, ao que se proporciona agora aos que teñen dificultades de aprendizaxe.

Non faltarán a controversia nin as oposicións, que me temo virán sobre todo de pais de nenos que non sexan elixidos para participar no plan. Falarase, como outras veces, de discriminación, cando a verdade é que se trata de atender á diversidade. Non todos os alumnos son iguales, nin en intelixencia nin en capacidade de esforzo, concentración, interese, constancia ou disciplina. Pretender ignoralo é condenar aos mellores á mediocridade. A actual falta de atención a estas características provoca que os alumnos mellor dotados desperdicien as súas capacidades e acaben desmotivados e aburridos.

O único que hai que procurar é que a selección se faga con bos criterios, evitando que os factores sociais (nivel intelectual e económico das familias) primen sobre os naturais (intelixencia e características psicolóxicas dos alumnos). A combinación de docentes e psicólogos será necesaria. Ben aplicado, deste proxecto só poden esperarse bos resultados.

A exaltación da ignorancia

Leo na prensa unha cita textual de Leo Messi. Á pregunta de cales son as súas preferencias literarias, din que responde: «Una vez quise leer un libro y a la mitad no pude más». ¿Será un chiste?

Tamén recibo copia dunha carta dunha profesora de bacharelato. Quéixase do desinterese dos rapaces. Non lles interesa a cultura nin a ciencia, nin a política ou os problemas do resto da humanidade. Só queren xogar á Play, mercar cousas e xuntarse cos amigos. Están convencidos da inutilidade dos coñecementos e manifestan con arrogancia a súa ignorancia, que consideran compatible coa posibilidade de gañar cartos e ser famosos. O seu modelo é unha señora chamada Belén Esteban, perfecto exemplo, según esta colega, desa actitude. Sen dúbida, hai rapaces distintos, pero os malos exemplos son perigosos e a experiencia desa profesora é dabondo común. Eu vou ás veces falar aos centros de ensino e o panorama é desolador.

En calquera caso, é evidente que hai na nosa sociedade un desprezo crecente pola educación e pola cultura. Ata hai pouco, os deportistas, cando lles preguntaban polos seus gustos literarios, acostumaban a desculparse dicindo que a súa profesión lles deixaba pouco tempo libre para ler, pero nas súas palabras había unha conciencia de asignatura pendente, de culpa, algo do que, en certo modo, se avergoñaban.

Se en verdade Messi non leu nin un só libro, que pena, non por el, que parece dabondo feliz, senón polos rapaces que, influídos polo seu exemplo, deixarán de disfrutar dun dos poucos praceres que podemos manter ao longo de toda a nosa vida.

As tarimas

De todas as medidas que se tomaron ao longo das últimas décadas para quitarlles autoridade aos docentes, ningunha tan estúpida como a supresión das tarimas. Calquera que teña que falar a un grupo de xente sabe que é imposible controlar a un auditorio que non se ve. Un profesor, máis aínda que un conferenciante, necesita ver a reacción que as súas palabras provocan nos que o escoitan para que a comunicación sexa exitosa.

O auditorio dun conferenciante é normalmente un público devoto, que está alí por gusto e propia vontade, desexoso de oír a alguén que estima. Neste caso a tarima é necesaria porque o público quere ver a quen lle está falando; de feito acude con tempo para ocupar as primeiras filas. Polo contrario, o profesor, sobre todo o español, afronta un auditorio indiferente e moitas veces hostil. A maioría do alumnado fuxe coma do lume da súa proximidade e corre a ocupar as filas do fondo da clase para esquivar o contacto visual co docente.

A supresión das tarimas o único que conseguiu foi obrigar aos bos profesores a dar as clases de pé para poder manter o control e impedir que ese grupiño do fondo incordie impunemente. Un esforzo que non tivo ningunha recompensa, nin económica nin moral. Aparte da súa función práctica, a tarima marca unha distancia que convén subliñar. O profesor non é un coleguiña, nin un amigo: é un mestre, e como tal debe ter unha autoridade e recibir un trato respectuoso por parte dos alumnos.

Agora inténtase devolver á docencia a autoridade que estupidamente lle arrebataron, e coa autoridade, a tarima. Sexan ambas benvidas.

País de ladróns

Se mo di un estranxeiro, replico que en todas partes cocen fabas, e que algo bo teremos cando veñen para aquí, pero inter nos temos que recoñecer que vivimos nun país no que roubar é algo que forma parte dos hábitos de demasiada xente.

Non falo das bandas organizadas de delincuentes romaneses para as que España é un paraíso. Nin dos carteiristas que lles levantan a carteira aos turistas. Falo de persoas que teñen un traballo, que exercen unha carreira, que teñen familia, amigos, en fin, xente normal que, en canto se lles presenta a ocasión, rouban.

A unha rapaza róubanlle o ordenador portátil na biblioteca da universidade; a un rapaz o casco da moto que abandonou por uns minutos á porta dunha farmacia; a min as gafas graduadas de sol nunha oficina da Seguridade Social. Pese ás medidas de seguridade, a xente rouba en supermercados e grandes almacéns cunha habilidade digna de mellor causa.

Unha amiga que ten unha boutique de moda dime que todas as tendas contan con esas perdas por roubo de xente normal , non atracadores. Di tamén que en Berlín boutiques como a súa teñen expostas na rúa prendas sen ningún tipo de suxeición. Ou están abertas cun cartel que di: «Estou no café da esquina». Aquí dás media volta e xa te roubaron.

Para esta lacra nacional coido que non hai máis remedio que o que sempre propoño: unha educación que dende a infancia inculque o respecto aos bens alleos. Educación que ten que ser impartida na escola, porque desgraciadamente as familias non parecen estar polo labor.