Pardo Bazán, excluída do ceo

Ai, se dona Emilia levantase a cabeza. ¡Ela que disfrutaba tanto nas bibliotecas e que loitou para que as mulleres tivesen entrada franca nelas!

Na Cidade da Cultura inaugurouse o ciclo Galicia, ceo das letras, no que se vai honrar a doce grandes escritores universais, nove nacidos en Galicia e tres de fóra, supoño que para que se vexa que non se peca de endogamia.

Os tres de fóra son Fernando Pessoa, Salvador Espríu e Jorge Luis Borges. ¿Por que estes e non Shakespeare, Dante ou Goethe? O portugués e o catalán seguramente por razóns de veciñanza. E Borges quizá por ser autor de La biblioteca de Babel ou para celebrar o seu 25 cabodano.

Os nacidos en Galicia son Rosalía, Manuel Antonio, Cela, Valle-Inclán, Cunqueiro, Valente, Torrente Ballester, Blanco Amor e o trobador medieval Martín Códax.

E digo eu: ¿por que non está entre eles Pardo Bazán? ¿Cal é a razón para excluír a unha escritora que dende o século XIX está traducida ás principais linguas de cultura e que hoxe estudan investigadores de todo o mundo? Novelista de indiscutible prestixio internacional, autora dunha inxente obra de relatos breves, autora teatral, autodidacta, loitadora polos dereitos das mulleres, galega cosmopolita e universal… ¿Por que se exclúe o seu nome nesa lista de autores galegos?

A exaltación da ignorancia

Leo na prensa unha cita textual de Leo Messi. Á pregunta de cales son as súas preferencias literarias, din que responde: «Una vez quise leer un libro y a la mitad no pude más». ¿Será un chiste?

Tamén recibo copia dunha carta dunha profesora de bacharelato. Quéixase do desinterese dos rapaces. Non lles interesa a cultura nin a ciencia, nin a política ou os problemas do resto da humanidade. Só queren xogar á Play, mercar cousas e xuntarse cos amigos. Están convencidos da inutilidade dos coñecementos e manifestan con arrogancia a súa ignorancia, que consideran compatible coa posibilidade de gañar cartos e ser famosos. O seu modelo é unha señora chamada Belén Esteban, perfecto exemplo, según esta colega, desa actitude. Sen dúbida, hai rapaces distintos, pero os malos exemplos son perigosos e a experiencia desa profesora é dabondo común. Eu vou ás veces falar aos centros de ensino e o panorama é desolador.

En calquera caso, é evidente que hai na nosa sociedade un desprezo crecente pola educación e pola cultura. Ata hai pouco, os deportistas, cando lles preguntaban polos seus gustos literarios, acostumaban a desculparse dicindo que a súa profesión lles deixaba pouco tempo libre para ler, pero nas súas palabras había unha conciencia de asignatura pendente, de culpa, algo do que, en certo modo, se avergoñaban.

Se en verdade Messi non leu nin un só libro, que pena, non por el, que parece dabondo feliz, senón polos rapaces que, influídos polo seu exemplo, deixarán de disfrutar dun dos poucos praceres que podemos manter ao longo de toda a nosa vida.